Ecocide: een nieuw misdrijf op federaal niveau
Publicatie · 7 oktober 2026
Het nieuwe Belgische Strafwetboek, in werking getreden op 1 september 2026, telt ecocide onder zijn nieuwe misdrijven, zoals de Federale Overheidsdienst Justitie bevestigt. België werd voorgesteld als een van de eerste Europese staten die een dergelijk misdrijf in zijn strafrecht opneemt. Ecocide wil de ernstigste aantastingen van het leefmilieu vatten, voorbij de bestaande sectorale regelingen. Deze nota beschrijft de algemene draagwijdte en de voornaamste onzekerheden ervan, zonder in de plaats te treden van het onderzoek van de geconsolideerde tekst, waarnaar voor elke concrete toepassing dient te worden verwezen. De bestanddelen en de strafregeling dienen per geval te worden beoordeeld.
De weerhouden definitie is geïnspireerd op de internationale werkzaamheden rond het begrip, in het bijzonder die welke onder de koepel van deskundigeninitiatieven werden gevoerd. Zij beoogt, in wezen, het opzettelijk plegen, door een handelen of nalaten, van een onrechtmatige daad die het leefmilieu ernstige, uitgebreide en langdurige schade toebrengt, met kennis van het schadelijke karakter van de daad. Deze formulering combineert een veeleisend materieel bestanddeel — de ernst, de omvang en de duur van de schade — met een versterkt moreel bestanddeel. De aldus vastgestelde drempel is hoog, zodat het misdrijf gericht is op uitzonderlijke aantastingen. De uitlegging van elk van deze criteria moet evenwel nog door de praktijk worden verduidelijkt.
De draagwijdte van het misdrijf wordt begrensd door de federale staatsstructuur. De milieumaterie behoort in hoofdzaak tot de bevoegdheid van de Gewesten, zodat de op federaal niveau ingevoerde ecocide enkel van toepassing is op de domeinen die onder de federale overheid vallen. Als voorbeeld worden onder meer aangehaald materies zoals de bescherming van het mariene milieu in de Noordzee of het beheer van radioactief afval. Deze beperking is wezenlijk: zij betekent dat talrijke milieuaantastingen onder de gewestelijke wetgevingen en hun eigen sanctiemechanismen zullen blijven vallen. De samenhang tussen het federale misdrijf en de gewestelijke regelingen vormt een van de punten die zullen moeten worden verduidelijkt.
Op het vlak van de sancties bevindt ecocide zich onder de hoge niveaus van de nieuwe strafschaal, wat de ernst weerspiegelt die aan dit soort aantasting wordt gehecht. De rechtsleer vermeldt, voor natuurlijke personen, substantiële vrijheidsstraffen en, voor rechtspersonen, geldboeten van een aanzienlijk bedrag. Deze aanwijzingen dienen aan de officiële tekst te worden getoetst en worden hier slechts bij wijze van grootteorde overgenomen. Het precieze bedrag van de straffen, de eventuele bijkomende straffen en de op rechtspersonen toepasselijke modaliteiten mogen niet als automatisch worden voorgesteld en vergen een aandachtige lezing van de relevante bepalingen.
Voor ondernemingen nodigt de invoering van ecocide uit tot een heronderzoek van de systemen van milieucompliance. Hoewel de hoge ernstdrempel het aantal betrokken situaties beperkt, versterkt het bestaan van een specifiek strafrechtelijk misdrijf de vereiste van preventie en risicobeheersing. De sectoren die blootgesteld zijn aan materies van federale bevoegdheid verdienen bijzondere aandacht. De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen, behouden door het nieuwe Wetboek, impliceert dat de vennootschap zelf, in voorkomend geval, naast de natuurlijke personen kan worden aangesproken. De risicokaart, de interne procedures en de verantwoordelijkheidsketens worden best in het licht van deze evolutie herzien.
Verscheidene onzekerheden blijven bestaan. De uitlegging van de criteria van ernst, omvang en duur van de schade, het bewijs van het morele bestanddeel, of nog de samenhang met de bestaande milieumisdrijven vormen evenveel open vragen. De bevoegdheidsverdeling tussen de federale Staat en de Gewesten kan aanleiding geven tot debat over de precieze omtrek van het misdrijf. Bij gebrek aan een geconsolideerde gerechtelijke praktijk blijft de effectieve draagwijdte van ecocide in dit stadium grotendeels afhankelijk van de eerste toepassingen die de rechtscolleges eraan zullen geven. Deze onzekerheden gebieden voorzichtigheid en nodigen uit om de evolutie van de geschillen en de eventuele wetgevende of reglementaire verduidelijkingen aandachtig te volgen.
Ecocide markeert een symbolische stap in de strafrechtelijke erkenning van zware aantastingen van het leefmilieu, terwijl zij van begrensde toepassing blijft. Voor de economische actoren bestaat de uitdaging erin deze evolutie te integreren in een globale compliancebenadering, zonder de draagwijdte ervan te over- of te onderschatten. Deze nota wordt louter ter informatie verstrekt en vormt geen juridisch advies. De beoordeling van het toepassingsgebied, van het strafniveau en van de samenhang met de gewestelijke regelingen dient per geval te gebeuren, op basis van de beschikbare geconsolideerde tekst en in het licht van de omstandigheden die eigen zijn aan elke situatie. De vermelde cijfergegevens dienen vóór elk gebruik te worden geverifieerd.